Wat is mindfulness?

Hoe werkt mindfulness of zuivere opmerkzaamheid in het “hier en nu”?

De eerwaarde H. Gunarata Mahathera heeft er een boek aan gewijd, dat getiteld is “Mindfulness in Plain English”. Hierin probeert hij het begrip “mindfulness” te verduidelijken. Hieronder volgt een vertaald gedeelte uit dit boek :

Mindfulness is sati in het pali en sati betekent ook een activiteit. Het is gemakkelijker te ervaren dan te beschrijven. Het is geen symbool en is niet verbonden aan logica. Het is een proces, dat boven en voorbij woorden ligt. Dit maakt het echter niet onwerkelijk.
Mindfulness kan eigenlijk alleen ervaren worden. Het is snel voorbij. Het behelst die ene halve seconde op het moment, dat men z’n ogen op een ding richt en tegelijk de geest erbij aanwezig is. Juist voordat men het ding objectiveert, het mentaal vastpint en los maakt van de rest van wat er is.
Mindfulness is daar, net voordat men begint te denken over het object. Het is daar juist voordat men zegt: ”Oh, het is een hond”. Dat zacht stromende moment van puur gewaarzijn is mindfulness.
Het gaat ook over de mogelijkheid van de geest om te observeren zonder kritiek. Zo kan men de dingen waarnemen zonder ze te beoordelen en te veroordelen. Men heeft simpel en alleen een evenwichtige interesse in de dingen zoals ze zijn in hun natuurlijke staat.
Psychologisch is het voor ons onmogelijk om objectief te observeren wat er zich van binnen bij ons afspeelt, als we niet tegelijkertijd de verschillende mentale condities van de geest accepteren. Dit geldt speciaal voor de onplezierige condities van de geest. Om onze angst te observeren, moeten we het feit accepteren, dat we angstig zijn. We kunnen onze depressie niet onderzoeken zonder deze volkomen te accepteren. Hetzelfde geldt voor irritatie, nerveuze opgewondenheid, frustraties en allerlei andere onplezierige emotionele condities.
Wat we ook ervaren, mindfulness accepteert het en ziet het simpel als één van de verschijningsvormen van het leven, slechts als een ding om op te merken. Wat er is, is er.
Mindfulness is open, onpartijdige opmerkzaamheid. Het gaat niet in op datgene wat waargenomen wordt, het neemt alleen waar. Het is zuivere aandacht. Het registreert ervaringen, maar vergelijkt ze niet. Het is mentaal volledig aanwezig zijn in de tegenwoordige tijd. Het vindt plaats in het “hier en nu” van moment tot moment. Mindfulness is egoloze aandacht. Het is op geen enkele manier verbonden aan het ego.
Werkelijke mindfulness ziet alle dingen zonder te refereren aan concepten zoals “mij” en “mijn”. Bijvoorbeeld als men pijn in z’n been heeft, zal men gewoonlijk zeggen:”Ik heb pijn in mijn been”. Maar als men mindfulness laat werken, zal men eenvoudig het gevoel opmerken als een gevoel, zonder er het kaartje “ik” aan te hangen.
Mindfulness stopt ons om dingen aan onze waarneming toe te voegen of weg te laten. Het is het exact observeren zonder te manipuleren. Het is gewaar zijn zonder speciaal doel. Geen streven naar resultaten. Mindfulness is het opmerkzaam zijn op de constante verandering. Het waarnemen van de voorbijgaande stroom van ervaringen. Het is het toezien hoe de dingen ontstaan, geboren worden, groeien, tot volle wasdom komen, verouderen, vervallen, sterven en verdwijnen.
Mindfulness is niet denken. Denken plaatst beelden en ideeën over onze ervaring heen en laadt ons op met fantasieën en angsten. Als men mindful is dan speelt men dat spelletje niet mee.
Als mindfulness aanwezig is dan zijn ook alle andere factoren van het Achtvoudige Pad aanwezig, omdat al deze factoren gemeenschappelijk bestaan met mindfulness.
Mindfulness is een van de vijf vermogens (indrya’s). De vier andere zijn: Vertrouwen, Energie, Concentratie en Wijsheid.
Mindfulness heeft de belangrijke functie om te waken over een gelijkmatige ontwikkeling van de andere vier. Ze behoren in balans te zijn. Vooral wat betreft Vertrouwen in relatie tot Wijsheid en Energie in relatie tot Concentratie. Zij vormen samen een evenwicht om goed te kunnen functioneren.

Mindfuness is de basis van Vipassanâ-meditatie. Als mindfulness deel uit maakt van de basis van Vipassanâ meditatie en een onderdeel is van het Achtvoudige Pad van het boeddhisme, dan kan men zeggen, dat Vipassana-meditatie een centrale plaats inneemt in de boeddhistische praktijk.

Uit : Theravâda Boeddhisme - werkscriptie - Marjan Bouhuijs-Grimm.

Home